Kolekcja polskiej awangardy po dekadach wraca z USA
Dzieła z prywatnej kolekcji Arthura i Elizabeth Dempster na bezpłatnej wystawie w DESA Unicum
Przez dekady znajdowały się w prywatnej kolekcji w Stanach Zjednoczonych, z dala od polskiej publiczności. Teraz dzieła Wojciecha Fangora, Magdaleny Abakanowicz, Teresy Pągowskiej i Stefana Gierowskiego wracają do Polski, tworząc jedną z najciekawszych części wystawy "Klasycy Awangardy po 1945" w DESA Unicum. Za zbiorem stał Arthur Pentland Dempster – światowej sławy statystyk, przez dziesięciolecia związany z Uniwersytetem Harvarda, współautor algorytmu EM, jednej z fundamentalnych metod współczesnej statystyki. Wraz z żoną Elizabeth przez lata budował kolekcję polskiej sztuki powojennej. To wyjątkowa okazja, by do 30 września zobaczyć prace uznanych artystów w jednym miejscu na żywo, zanim ponownie znikną w prywatnych kolekcjach.
Kiedy naukowiec zaczął kolekcjonować polską awangardę
Historia tej kolekcji zaczyna się w 1957 roku w New Jersey i w dużej mierze jest historią przyjaźni. Arthur Dempster, młody wówczas doktor statystyki matematycznej, wraz z żoną Elizabeth zamieszkał w domu, na którego tyłach żyli Witold i Hanka Sylwestrowiczowie. Starsze o około dwadzieścia lat polskie małżeństwo szybko stało się dla nich nie tylko bliskimi przyjaciółmi, ale również przewodnikami po polskiej i europejskiej kulturze. Wspólne spotkania, weekendy i rozmowy prowadziły od wojennych doświadczeń Sylwestrowiczów do Bauhausu, Le Corbusiera i współczesnego malarstwa.
Dla Dempstera był to świat odległy od jego codziennej pracy naukowej. Przez dekady związany z Uniwersytetem Harvarda, należał do najważniejszych statystyków swojego pokolenia i był współautorem algorytmu EM, jednej z fundamentalnych metod współczesnej statystyki. Jednak to właśnie dzięki Sylwestrowiczom on i Elizabeth zaczęli poznawać polską sztukę nie poprzez podręczniki czy galerie, ale poprzez ludzi, ich domy i osobiste relacje.
– Sylwestrowiczowie w swoim modernistycznym domu w Bernardsville stworzyli pierwszą i największą kolekcję polskiej sztuki powojennej w Stanach Zjednoczonych. Ich dom stał się nieformalnym ośrodkiem polskiej kultury w Ameryce i miejscem spotkań osób sztuki i nauki. Arthur i Elizabeth przyjęli podobny sposób myślenia o kolekcjonowaniu. Sztuka była częścią ich codzienności, a zbierane dzieła śladami budowanych relacji i bezpośrednich kontaktów z artystami -
– mówi Paulina Janiszewska, Liderka Projektu Klasycy Awangardy po 1945 w DESA Unicum.
Wielkie nazwiska, prywatna historia
Z czasem zaczęli budować własny zbiór. Odwiedzali Wojciecha Fangora w jego amerykańskich pracowniach, na nowojorskiej aukcji charytatywnej w 1977 roku kupili pracę Magdaleny Abakanowicz, a z podróży do Warszawy przywieźli obraz Teresy Pągowskiej.
– To właśnie sprawia, że kolekcja Arthura i Elizabeth Dempster jest dziś tak interesująca. Powstała z przyjaźni, ciekawości i otwartości na inną kulturę, a pięćdziesiąt lat później prezentuje nazwiska o największym rynkowym i międzynarodowym uznaniu
– dodaje Paulina Janiszewska.
Na wystawie przy ul. Pięknej 1A tę historię opowiadają dziś konkretne dzieła, m.in.: dwa obrazy Wojciecha Fangora – "SU 15" i "M 18", "Koło II" Magdaleny Abakanowicz, "Monochromat VII" Teresy Pągowskiej oraz "Obraz LXXXII" Stefana Gierowskiego. Ponadto wśród prezentowanych prac znalazły się dzieła Stanisława Fijałkowskiego - wczesna kompozycja z lat 50. oraz płótno z cyklu "Autostrady". Obrazy Jana Tarasina, Henryka Stażewskiego, Marka Oberländera czy autoportret Maryana. Mocno reprezentowana jest również Gruppa, z pracami m.in. Włodzimierza Pawlaka, Marka Sobczyka i Pawła Kowalewskiego.
Kobiety polskiej awangardy
Na ekspozycji "Klasyków Awangardy po 1945" zadbano również o mocną obecność artystek reprezentujących różne pokolenia i odmienne języki artystyczne. Wśród prezentowanych nazwisk znalazły się m.in. Magdalena Abakanowicz, Teresa Pągowska, Ewa Kuryluk, Halina Wrzeszczyńska, Teresa Tyszkiewicz, Wanda Gołkowska, Jadwiga Sawicka, Maria Anto.
– Od roku rozwijamy platformę "Sztuka Kobiet", zwracając uwagę zarówno na dorobek artystek, jak i na rolę kobiet jako kolekcjonerek, ekspertek i uczestniczek rynku sztuki. Szeroka obecność prac artystek na wystawie przypomina, że historia polskiej sztuki nie może być opowiadana bez twórczości kobiet – również tych, których pozycja przez lata pozostawała niewspółmierna do artystycznej rangi ich dorobku
– mówi Agata Szkup, Prezes Zarządu DESA Unicum i dodaje –
Na ekspozycji zaprezentowaliśmy także prace kobiet, których twórczość jest dziś ponownie odkrywana i coraz mocniej obecna zarówno w opracowaniach historycznych, jak i na rynku. Dobrym przykładem jest Halina Wrzeszczyńska, której dorobek po latach zapomnienia przeżywa wyraźny renesans czy Maria Anto z pracą "Powązki".
Wystawę "Sztuka Współczesna. Klasycy Awangardy po 1945. Z dziełami z kolekcji Arthura i Elizabeth Dempster" można oglądać bezpłatnie w siedzibie DESA Unicum do 30 września. To okazja, by z bliska zobaczyć dzieła najważniejszych twórców polskiej sztuki powojennej, a jednocześnie poznać historię wyjątkowej kolekcji, która przez dekady powstawała w Stanach Zjednoczonych, by dziś ponownie spotkać się z polską publicznością.