„Japonka” Józefa Pankiewicza sprzedana za 13,2 mln zł. To najdrożej sprzedane dzieło artysty na świecie
Podczas aukcji "Sztuka Dawna. XIX wiek, Modernizm, Międzywojnie" w DESA Unicum "Japonka" Józefa Pankiewicza została sprzedana za 13 200 000 zł, ustanawiając nowy światowy rekord aukcyjny artysty. To wynik ponad trzykrotnie wyższy od poprzedniego rekordu Pankiewicza, ustanowionego w marcu tego roku, kiedy "Domy w Madrycie" osiągnęły w DESA Unicum cenę 3,72 mln zł z opłatą aukcyjną. Józef Pankiewicz, jeden z najważniejszych polskich malarzy przełomu XIX i XX wieku, stworzył trzy wersje słynnej "Japonki". Jedna znajduje się dziś w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie i należy do najbardziej rozpoznawalnych dzieł w polskiej historii sztuki. Druga uznawana jest za zaginioną. Trzecia przez dekady pozostawała w prywatnych kolekcjach, poza zasięgiem publiczności i rynku. Całkowity obrót czwartkowej aukcji Sztuki Dawnej zakończył się wynikiem 20 668 200 zł.
Pojawienie się "Japonki" w DESA Unicum poruszyła środowisko historyków sztuki oraz kolekcjonerów, a czwartkowa licytacja potwierdziła wyjątkową pozycję artysty na rynku. Obraz należy do niezwykle rzadkiego cyklu trzech kompozycji Pankiewicza o tym samym tytule, różniących się detalami. Jedna "Japonka" znajduje się dziś w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie, druga uznawana jest za zaginioną, a trzecia, po dekadach w prywatnych kolekcjach, trafiła na aukcję.
– Wynik "Japonki" jest momentem przełomowym dla rynkowej pozycji Józefa Pankiewicza. Jeszcze w marcu tego roku rekord artysty wynosił 3,72 mln zł za "Domy w Madrycie". Dziś mówimy już o kwocie 13,2 mln zł, a więc o ponad trzykrotnym wzroście w zaledwie kilka miesięcy. To sygnał, że rynek bardzo wyraźnie rozróżnia prace dobre od dzieł absolutnie wyjątkowych, muzealnych, o silnej historii i unikatowej pozycji w dorobku artysty. Warto wspomnieć, że Pankiewicz awansował na trzecie miejsce najdrożej sprzedanych artystów sztuki dawnej, detronizując Hipolita Lipińskiego. Możemy dziś mówić o ustanowieniu nowego punktu odniesienia dla Pankiewicza na rynku sztuki -
– mówi Agata Szkup, Prezes Zarządu DESA Unicum.
Oferowana przez DESA Unicum "Japonka" przedstawia Wandę Pankiewiczową, żonę artysty, stojącą tyłem do widza, w japońskim kimono. Pankiewicz poznał kobietę, kiedy była jeszcze żoną mecenasa Emila Waydla, a ich relacja rozwijała się w cieniu trudnych decyzji osobistych. Dlatego motyw lusterka, obecny w jednej z wersji "Japonki", można czytać jako symboliczne spojrzenie Wandy na samą siebie w momencie, gdy miała zdecydować o odejściu z dotychczasowego życia. Obraz powstał w między 1906-08, rok po rozwodzie kobiety z Waydlem i w roku, w którym artysta mógł wreszcie poślubić kobietę, z którą łączyło go wieloletnie uczucie. W tym kontekście "Japonka" może być odczytana nie tylko jako arcydzieło polskiego japonizmu, ale także jako wyjątkowo osobisty portret kobiety, z którą artystę połączyła jedna z najważniejszych relacji jego życia. To napięcie między prywatnością a teatralnością buduje siłę obrazu. Wanda nie odsłania twarzy, ale przyciąga uwagę strojem, gestem i otoczeniem.
W trakcie aukcji bardzo dobre wyniki osiągnęły również inne prace sztuki dawnej, a część z nich przekroczyła górne estymacje cenowe. Warto wymienić m.in. obraz Wlastimila Hofmana "Dzieci z wróbelkiem", sprzedany za 108 tys. zł (przy estymacji 26 - 40 tys. zł), "Pejzaż leśny z pasterzem i krowami" Władysława Maleckiego, który osiągnął 120 tys. zł (est. 60 - 80 tys. zł), czy pracę Meli Muter "Świt w Marsylii" z 1932 roku, za która nowy właściciel zapłacił 480 tys. zł (est. 300 - 400 tys. zł). To dowód, że zainteresowanie kolekcjonerów obejmowało nie tylko najważniejszy obiekt wieczoru, ale także szerzej rozumianą ofertę sztuki przełomu XIX i XX wieku.